Um "ástarsögur" og aðrar sögur

Ástin hefur löngum verið yrkisefni höfunda. Fólk vill gjarnan lesa um ástir og örlög annarra. Þessar sögur hafa þróast og breyst í aldanna rás, en uppistaðan er yfirleitt sú sama. Margar þessara bóka hafa komist í flokk heimsbókmennta, samanber sögur Brontë systra og Jane Austen. Því hefur reyndar verið haldið fram að ástarsögur dagsins í dag séu allar byggðar á sögum Jane Austen, þ.e. að ástarsöguhöfundar samtímans sjái flestir fyrirmynd í bókum hennar, og þá sér í lagi þeir höfundar sem láta sögur sínar gerast á þeim tíma sem Jane Austen (1775-1817) var uppi, þ.e. á öndverðri 19. öld, en sá tími hefur verið kallaður Regency tíminn í Englandi. Sögur hennar þykja líka lýsa vel daglegu lífi fyrirfólks á þessum tíma. Mikið hefur verið rætt og skrifað um þessi bókmenntaverk og margar sögurnar hafa verið kvikmyndaðar undanfarið og sýndar við fádæma vinsældir.

Annar höfundur sem oft er vitnað í er Georgette Heyer (1902-1975), sem einnig skrifaði gjarnan sögur sem gerðust á meðal fyrirfólks í Englandi á 19.öld. Munurinn á Heyer og Austen liggur í því að Austen skrifaði sögur sem gerðust í hennar samtíma á meðan Heyer skrifaði sögulegar skáldsögur. Heyer þykir hafa unnið heimavinnuna sína ákaflega vel, því það er sjaldan sem maður rekst á staðreyndavillur í sögum hennar.

En hvað eru ástarsögur? Á engilsaxnesku heita þær "romance". Á íslensku köllum við þær einfaldlega ástarsögur. En ástarsögur geta verið margs konar, og þeim er gjarnan skipt niður í nokkra flokka sem skiptast svo niður í undirflokka.

Fyrst ber að nefna svokallaðar sögulegar ástarsögur (historical romances) sem gerast í fortíðinni ein eiga sér oft litla stoð í sögulegum raunveruleika. Þar eru vinsælastar sögur sem gerast á Regency-tímanum í Englandi, þ.e. 1810-1830. Annar flokkur sögulegra sagna eru Vestra-sögur, sögur sem gerast á tímum landnema í Bandaríkjunum.

Nútímasögur (contemporary romances) gerast í nútímanum. Þeim er gjarnan skipt niður eftir innihaldi, s.s. ráðgátur (mystery), hrollvekjur (thrillers) og spennusögur (suspence).

Þriðji flokkurinn sem hefur verið mjög vinsæll síðustu misseri eru framtíðarsögur eða tímaflakk (time travels).

Margir höfundar leika sér að því að skrifa fyrir alla þessa flokka, aðrir halda sér við einn ákveðinn flokk, telja sig farast það best úr hendi. Einn höfundur, Jayne Ann Krentz skrifar undir sitthvoru nafninu, allt eftir því fyrir hvaða flokk sagna hún skrifar. T.d. heitir hún Amanda Quick þegar hún skrifar Regency-sögur, Jayne Ann Krentz þegar hún skrifar nútímasögur og Jayne Castle þegar hún skrifar framtíðarsögur. Henni hefur tekist að skapa sér nafn undir öllum þessum heitum, og þetta einfaldar valið fyrir lesendur, ekki satt?! Sumir lesa nefnilega aðeins einn ákveðinn flokk sagna. Undirrituð byrjaði á sínum tíma á að lesa eingöngu Regency-sögur, og leit ekki við öðru, en það kemur þó að því að það dugir ekki, því þó mikið sé gefið út af ástarsögum í dag, eru þær misjafnar að gæðum og það er ekki það mikið gefið út af vel skrifuðum sögum að hægt sé að halda sig eingöngu við eina tegund sagna, sé maður forfallinn ástarsögufíkill!

Um hvað fjalla þessar ágætu sögur? Í stuttu máli fjalla þær um konur og mennina í lífi þeirra. Aldur persónanna er misjafn, sérstaklega fer það eftir því hvenær sögurnar gerast. Ef um er að ræða sögulegar ástarsögur eru konurnar gjarnan komnar á hilluna á þeirra tíma mælikvarða, sem sagt um það bil 24 ára, og hetjan er 9 eða 13 árum eldri. Ekki veit ég hvers vegna, en 9 og 13 eru töfratölur í þjóðfræðinni, kannski er það skýringin. Kvenhetjur í nútímanum eru eldri, helst um þrítugt og jafnvel eldri en það. Sennilegasta skýringin á því er að lesendur þessara sagna eru á þeim aldri. Hin síðari ár eru kvenhetjurnar jafnvel komnar um og yfir fertugt, hafa komið sér áfram í lífinu, og heimurinn snýst ekkert endilega um það að ná sér í karlmann. Þær eru oft sáttar við hlutskipti sitt í lífinu, og ástin kemur oft sem bónus inn í líf þeirra.

Því miður hefur orðið ástarsögur nokkuð neikvæða merkingu í hugum fólks. Að margra áliti eru ástarsögur er eitthvað sem lesið er af illa gefnu fólki, ómenntuðu og jafnvel taugaveikluðu. Lesir þú ástarsögur, áttu erfitt með að greina á milli raunveruleika og ímyndunar. "Vælu-skælu" bækur er líka stundum notað yfir þennan ágæta flokk bókmennta. Þegar þú hefur lesið eina hefur þú lesið þær allar. En hvað er rétt í þessum efnum?

Erlendar kannanir sýna að t.d. eru ástarsögur 48.6% af markaðnum í Bandaríkjunum (kiljur) og 45% lesenda ástarsagna eru háskólamenntaðir og meðallesandinn er 39 ára gamall og vinnur utan heimilis. Meðaltekjur lesenda í Bandaríkjunum eru 2.8 milljónir á ári. Og konur sem lesa ástarsögur njóta ásta með maka sínu 74% oftar en konur sem ekki lesa ástarsögur!

Ef þú hefur gaman af höfundum eins og Robert Ludlum, Stephen King, Dick Francis eða jafnvel Mary Higgins Clark, þá er það í fínu lagi. Þetta eru afþreyingahöfundar sem óhætt er að lesa á kvöldin, þegar maður vill gleyma amstri dagsins og skemmta sér í ró og næði. Þú leggur frá þér bókin að lestri loknum og engum dettur í hug að þú sért veruleikafirrt á eftir. Þetta er sérkennilegt þegar maður hugsar um það að bækur Stephen King fjalla um gæludýr sem snúa til baka frá gröfum sínum, eða stúlku sem getur kveikt í hverju sem er. Engum dettur í hug að trúa þessu, en þó er til fólk sem hefur gaman af að lesa þess háttar, svo ég tali nú ekki um vísindaskáldsögur sem eru afar vinsælar og mikið lesnar af fólki.

Internetið hefur verið mál málanna á síðustu árum. Bókaverðir kepptust um að segja hver öðrum og sannfæra yfirvöld um hversu merkilegt og bráðnauðsynlegt tæki þetta er. Hvar sem maður kom var talað um Internetið. Á Netinu er hægt að afla sér upplýsinga um allt milli himins og jarðar. Reyndar verður að fara að öllu með gát, og ekki taka allt sem heilagan sannleik sem þar kemur fram. Vefsíðurnar eru misvandaðar, og hver sem er getur sagt hvað sem er á Netinu. En þar eiga einnig virtar stofnanir vefsíður, stofnanir og fyrirtæki sem við treystum til að segja satt og rétt frá.

En Internetið er ekki bara háalvarlegur upplýsingamiðill. Meginþorri notenda netsins nýtir sér það til að sinna áhugamálum sínum, afla sér upplýsinga um ákveðið áhugamál og rabba við fólk úr öllum heimshornum um allt milli himins og jarðar. Vilji maður fylgjast með í "ástarsögubransanum", er netið tilvalinn vettvangur. Til eru nokkrar heimasíður sem fjalla um nýjustu ástarsögurnar, þar má lesa gagnrýni um nýjustu bækurnar á markaðnum, lesa stuttar greinar sem fjalla um málefni tengdum ástarsögum, t.d. sögulegt yfirlit um ástarlíf fyrr á öldum og þess háttar. Einnig eru margir höfundar með eigin heimasíður.

Svo eru það póstlistarnir. Þar stendur einn upp úr: RRA-L sem stendur fyrir ROMANCE READER ANONYMUS-LIST. Nafnið er tilkomið vegna þess hve margir lesa ástarsögur í laumi. Þarna getur þú skipst á skoðunum um þessa ágætu tegund bóka, og raunar allt sem viðkemur ástarsögum. Reyndar er þessi póstlisti svo vinsæll að eigendur hans neyddust til að breyta honum í "digest", sem þýðir að lesendur fá send öll bréf sem listinn hefur fengið send yfir daginn í einu bréfi. Það gekk ekki lengur að fólk fengi send eitt og eitt bréf eins og gert er á t.d Skruddu því sendingar á dag voru yfir 100. Bréfum fækkaði töluvert við þetta og nú eru þau aðeins í kringum 30 á dag. Á listanum eru nokkrir af vinsælustu höfundunum í dag og þú getur átt von á persónulegu bréfi frá uppáhalds höfundinum þínum ef þú skrifar inn á listann. Einnig er hægt að fylgjast með listanum í svokölluðum fréttahóp (newsgroup).

Það getur líka verið gaman að skoða vefsíður um ástarsögur. Upp úr stendur The Romance Reader. Þar er að finna gagnrýni á nýjustu ástarsögurnar og einnig hægt að fletta aftur í tímann. Gefin eru hjörtu (í stað stjarna!), og fimm hjörtu er toppurinn. Á sumum þessarra vefsíðna, eins og til dæmis hjá Autopen má finna greinar um skylt efni, þar er t.d. að finna greinar um Regency tímann á Englandi o.fl.

Þá eru ótaldar allar heimasíður höfunda og útgáfufyrirtækja, sem margir eru með vefi sem eingöngu fjalla um ástarsögur. Um leið að maður byrjar að flakka á þessum slóðum koma upp fleiri vefsíður en hér eru nefndar og ekki síðri.

Hér að neðan er listi yfir nokkrar vefsíður sem gaman er að skoða, en þess ber að geta að til eru miklu fleiri. Ef maður slær inn Romance Reader í AltaVista koma upp u.þ.b. 200.000 vefsíður! Þær eru að sjálfsögðu ekki allar um þetta efni og sennilega ætti bókavörður að geta þrengt leitina töluvert...

http://www.angelfire.com/ca/RomanceReview/index.html - Tenging óvirk
http://www.autopen.com/index.shtml (Autopen)
http://www.theromancereader.com/ (The Romance Reader)
http://www.silcom.com/~manatee/utc.html
http://www.si.umich.edu/~sooty/romance/
http://wodin.phys.unsw.edu.au/~sjh/GH/top (Heimasíða Georgette Heyer) - Tenging óvirk

Þessi samantekt fjallar eingöngu um ástarsögur. Á vefnum má finna svo miklu meira. Nú eru áreiðanlega miklu fleiri sem hafa áhuga á spennu- og glæpasögum (sbr. Krimmaklúbburinn), og fyrir þá skal bent á póstlistann dorothyl sem virkar svipað og RRA-l og er rekinn af sömu aðilum. Og hvernig gerist maður svo áskrifandi? Sendið póst til LISTSERV@LISTSERV.KENT.EDU og sláið inn: SUBscribe rra-l (fullt nafn) Ekkert annað.

Summary
On "Romances" and Other Stories

This article discusses romances on the Internet. The author lists different kinds of romances, both historical and contemporary. Their subject matter is described and compared with other genres, such as horror stories and whodunits. Relevant websites are listed and the author encourages readers to use the Internet for recreational as well as informational purposes.