Í ljósaskiptunum - Orðið í norðri
Norræn bókasafnavika 10.-16.11.1997

Aðdragandi
Árið 1993 var haldið í Kaupmannahöfn Norbok-námskeið sem bar yfirskriftina "Stærkere profil og image" og fjallaði um markaðssetningu almenningsbókasafna. Fljótlega kom upp sú hugmynd að stofna PR-félag norrænna bókasafna sem hefði það að markmiði að vinna að markaðssetningu og bættri ímynd bókavarða.

Ári síðar var haldin ráðstefna í Lundi um markaðssetningu og þá var PR-foreningen for nordiske biblioteker stofnað. Í fimm manna stjórn félagsins situr einn fulltrúi frá hverju landi, þ.e. Danmörku, Svíþjóð, Noregi, Finnlandi og Íslandi. Af Íslands hálfu tók sæti í stjórn Marta Hildur Richter, Bókasafni Mosfellsbæjar. Hér á Íslandi var síðan mótaður PR-hópur, sem samanstendur af sex manns, Mörtu, Pálínu Magnúsdóttir, Bókasafni Seltjarnarness, Hrafni Harðarsyni, Bókasafni Kópavogs, Huldu Björk Þorkelsdóttur, Bókasafni Reykjanesbæjar, Hólmkeli Hreinssyni, Amtsbókasafninu á Akureyri og Ingibjörgu Rögnvaldsdóttur, Borgarbókasafni, en reyndar er allt skipulag á þessum hlutum í endurskoðun og kem ég að því síðar.

Í ágúst 1995 var haldinn fundur í Kaupmannahöfn sem bar yfirskriftina "Idékonferanse" eða hugmyndaráðstefna. Ætlunin var að forma markmið félagsins og koma fram með hugmyndir að því að hverju félagið ætti að helst að einbeita sér. Á þennan fund mættu tveir frá hverju landi, þ.e. stjórnarmeðlimir og annar meðlimur í PR-hópum hvers lands. Marta Hildur Richter og undirrituð, Pálína Magnúsdóttir mættu þarna fyrir Íslands hönd. Við höfðum þá nýverið frétt af samnorrænu verkefni, NORDLIV, og mættum til fundar með upplýsingar um þetta ágæta verkefni sem Norræna ráðherranefndin hafði lagt ómælda peninga í, en einhverra hluta vegna verið heldur hljótt um. Á fundinum var verkefnið kynnt og þangað mætti kona að nafni Maj-Britt Imnander, sem fulltrúi frá NORDLIV, en hana kannast margir við frá því að hún var forstjóri Norræna hússins hér á landi um tíma, og ég get upplýst það hér að konan talar enn ágæta íslensku þrátt fyrir þann árafjölda sem liðinn er síðan hún bjó hér. Hún kynnti NORDLIV fyrir okkur og þarna var tekin sú ákvörðun að hrinda af stað svokölluðu bókasafnaverkefni í samvinnu við NORDLIV.

Strax í upphafi var ákveðið að þetta verkefni yrði Norræn bókasafnavika og skyldi hún vera 10.-16.nóvember 1997 og að upphafsatriði vikunnar yrði á þá leið að lesinn yrði einhver ákveðinn texti á sama tíma alls staðar á Norðurlöndunum. Okkur Íslendingunum var falið að finna texta.

Það næsta sem gerðist var að haldinn var forstöðumannafundur á Bolungarvík. Okkur Mörtu rámaði enn í þetta loforð okkar um að finna texta, þó ekki hafði heyrst mikið frá félögum okkar. Sett var nefnd í málið og hann Hrafn okkar Harðarson, Bókasafni Kópavogs, var nú ekki lengi að finna texta, þetta skildi vera kaflinn um dauða Böðvars úr Egils sögu.

Svo fór boltinn að rúlla. Mótuð var nefnd sem í sátu Marta, Hrafn, Þórdís Þorvaldsdóttir þáverandi Borgarbókavörður, Lisbeth Ruth Bókasafni Norræna hússins, undirrituð og verkefnisstjóri NORDLIV á Íslandi, Hrafnhildur Jósepsdóttir (Var reyndar þá Sigríður Ingibjörg Ingvarsdóttir sem svo hvarf til frekara náms og Hrafnhildur tók við). Haft var samband við félaga okkar á hinum Norðurlöndunum og hafist handa.

Undirbúningur
Úr hinum herbúðunum (þ.e. NORDLIV) var það hins vegar að frétta að ákveðið var að Íslendingar skyldu verða framkvæmdaaðilar verkefnisins. Mikils var vænst af þessu verkefni af hálfu NORDLIV.

Frá byrjun var ákveðið að hafa þetta allt saman sem einfaldast. Engar flóknar rannsóknir sem fela í sér mikla samvinnu við háskóla eða neitt slíkt. Bara norræn bókasafnavika, þar sem vakin er athygli á bókasöfnum, norrænum bókmenntum og norrænum menningararfi.

Stjórn PR-félagsins kom síðan hingað til fundar í desember og þá var endanlega ákveðið nafn á vikuna og framkvæmd hennar. Verkefnið fékk nafnið Í ljósaskiptunum með undirtitillinn Orðið í norðri. Íslendingar tóku að sér að útvega hönnuð og við ákváðum að leita til Myndlista- og handíðaskóla Íslands, þar sem fram fór samkeppni meðal nema á síðasta ári í grafískri hönnun. Sigurvegarinn í samkeppninni sá síðan um hönnun á kynningarbæklingi ætlaður bókavörðum, sem var prentaður á fimm tungumálum. Í honum má m.a. finna uppástungur um hvað fólk gat tekið sér fyrir hendur þessa viku. Þetta þótti þó ekki nóg þannig að PR-félagið gerði hugmyndabækling sem dreift var til þeirra sem tóku þátt í vikunni. Í þessum bæklingi er mikið um skemmtilegar hugmyndir, allt frá örsmáum verkefnum sem hver og einn átti að geta unnið heima í héraði upp í stærri verkefni sem kosta peninga og vinnu. Allt eftir getu hvers safns.

Hægt var að sækja um styrki til NORDLIV á Íslandi til að standa straum af kostnaði í kringum hin ýmsu verkefni sem söfnin vildu taka sér fyrir hendur. Í október var síðan sent út veggspjald til safnanna til að hengja upp. Þetta veggspjald var prentað á átta tungumálum, þ.e. við hin fimm bættust færeyska, grænlenska og samíska. Einnig var gefið út póstkort með glugganum góða. Þetta efni var ætlað til kynningar fyrir almenning. Einnig var sett upp heimasíða verkefnisins. Þess má geta að allt efni var unnið hér á Íslandi, bæði hönnun og prentun og síðan sent út til hinna Norðurlandanna. Í byrjun maí fórum við Hrafnhildur til Kaupmannahafnar til fundar við stjórn PR-félagsins og nú var unnið að framkvæmdinni sjálfri. Lagðar voru endanlegar línur fyrir fjármögnun verkefnisins og framkvæmd.

Framkvæmd
Hér heima reyndum við að vekja sem mesta athygli á verkefninu. Sendar voru upplýsingar til allra almennings- og skólasafna í landinu, sótt um styrki í sjóði bókavarða, menntamálaráðuneytis og fleiri. Kynningarsjóður almenningabókasafna styrkti verkefnið mjög myndarlega og þess utan fékkst styrkur frá Menntamálaráðuneytinu.

Viðbrögð voru strax góð. Hátt í sjötíu söfn á Íslandi tóku þátt í vikunni og grunur leikur á um að fleiri hafi verið með þó aðstandendur hafi ekki fengið upplýsingar um það. Á Norðurlöndunum öllum tóku yfir 1000 söfn þátt í vikunni. Dagskrá safnanna þessa viku var mismikil, allt eftir stærð og umfangi safnanna. Sum söfnin voru með mjög metnaðarfulla dagskrá sem mikið var lagt í, meðan önnur tóku einungis þátt í upphafsatriði vikunnar, lestri úr Egils sögu. Það mátti sjá á dagskrá hinna Norðurlandanna að mikill áhugi er fyrir Íslandi um þessar mundir. Mörg söfnin voru með fyrirlestra og aðrar uppákomur tengdar Íslandi og íslenskum bókmenntum.

Vikan vakti líka athygli fjölmiðla, "stóru" blöðin fjölluðu vel um hana, svo og ljósvakafjölmiðlar. Þegar á heildina er litið voru aðstandendur vikunnar mjög ánægðir með hvernig til tókst. Þegar er farið að huga að framhaldi. Að vísu lauk NORDLIV-verkefninu um síðustu áramót, en áhugi er fyrir hendi hjá Norrænu félögunum að halda svipuðu samstarfi áfram við Kynningarfélag norrænna bókasafna. Í byrjun febrúar 1998 var haldinn fundur í Kaupmannahöfn þar sem reynt var að draga saman afrakstur vikunnar og taka ákvörðun um hvort rétt sé að endurtaka leikinn, t.d. að tveimur árum liðnum. Á þann fund mættu stjórn PR-félagsins, ásamt verkefnisstjórum NORDLIV á Íslandi, og í Danmörku, formanni sambandi norrænu félaganna og fulltrúa frá Norrænu ráðherranefndinni. Voru menn sammála um að endurtaka leikinn, jafnvel að ári, nota svipaðar aðferðir til að ná til safnanna, en breyta um slagorð, enda þótti vel til takast 1997. Gaman verður að sjá hvort þetta náist á þessu ári, og hvort Norræna bókasafnavikan 1997 vakti það mikla athygli meðal ráðamanna að auðveldara verður að fá fé til að halda bókasafnaviku að ári.

Það er nokkuð ljóst að markmiðið náðist. Við vöktum athygli á bókasöfnum og því sem þau er að gera. Fólk kom og sá að söfnin eru ekki dauðar stofnanir sem eingöngu lána út dauðar bækur.

Summary
This article describes a Nordic project consisting of a library week which took place simultaneously in the second week of November 1997 in all the Nordic countries. The project was given the name: Twilight: The Word in the North and focused on Nordic literature. The author was director of the planning committee and in the article she describes the preparation and implementation of the library week. She also describes what meaning such a week has for libraries in the Nordic countries. Over one thousand libraries took part in the library week and the general feeling is that it was a success. It has already been decided to repeat this project in the year 1998.